(AMD) Lekarz ze Środkowego Zachodu USA – 23 maja 2025 r.
Kortykosteroidy[1] są szeroko stosowane w medycynie, ale ich bezpieczeństwo od dawna jest kwestionowane, a coraz więcej zagrożeń jest odkrywanych
Zrozumienie działania naturalnych kortykosteroidów w organizmie wyjaśnia wiele powszechnych skutków ubocznych stosowania syntetycznych sterydów, takich jak cukrzyca, złamania i utrata tkanek.
Sterydy są obiektem powszechnej krytyki ze strony współczesnej medycyny. Są też przykładem leczeniem objawów zamiast zajmowania się pierwotną przyczyną, co może prowadzić do znacznie poważniejszych przewlekłych problemów zdrowotnych.
Mimo iż są one często nadużywane, w niektórych przypadkach sterydy mogą również ratować życie, dlatego wymagają wiedzy na temat ich właściwego stosowania. Obecnie istnieją doskonałe naturalne i konwencjonalne alternatywy dla terapii sterydowej, co zmniejsza uzasadnienie stosowania tych niebezpiecznych leków.
Organizm, aby się samoregulować, opiera się często na czujnikach, które wykrywają coś nieprawidłowego, a następnie emitują sygnał, który jest wzmacniany przez organizm, dzięki czemu można uruchomić proces w celu naprawienia problemu, który uruchomił ów czujnik.
Jednym z kluczowych sygnałów, na których opiera się ciało, są hormony, ponieważ niewielkie ilości uwalnianych ich cząsteczek wystarczają często do drastycznej zmiany stanu wewnętrznego organizmu.
Oś podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA) to centralny system reakcji organizmu na stres. Składa się z trzech głównych elementów: podwzgórza i przysadki mózgowej oraz nadnerczy znajdujących się na szczycie nerek. Kiedy doświadczasz stresu, podwzgórze uwalnia hormon uwalniający kortykotropinę (CRH), który sygnalizuje przysadce mózgowej wydzielanie hormonu adrenokortykotropowego (ACTH).
ACTH następnie przemieszcza się przez krwiobieg do nadnerczy, skłaniając je do uwolnienia kortykosteroidu kortyzolu (głównego hormonu stresu w organizmie). Wreszcie, gdy poziom kortyzolu jest wystarczająco wysoki, sygnalizuje mózgowi zmniejszenie produkcji CRH i ACTH, tworząc pętlę ujemnego sprzężenia zwrotnego, która zapobiega nadmiernej aktywacji reakcji na stres. Kortyzol z kolei pełni kilka kluczowych funkcji w organizmie:
Modulacja immunologiczna – kortyzol najpierw wzmacnia natychmiastową reakcję układu odpornościowego na zagrożenia (chroniąc organizm podczas stresu), a następnie ogranicza nadmierną aktywność immunologiczną, aby zapobiec autoimmunizacji. Czyni to częściowo poprzez hamowanie cytokin prozapalnych (np. IL-1, IL-6) i zmniejszanie aktywności komórek T. Z biegiem czasu zmienia się to w supresję immunologiczną, dzięki czemu syntetyczne kortykosteroidy stają się popularnym sposobem leczenia stanów zapalnych i autoimmunizacji.
Uwaga: Przy niższych dawkach przejście od stymulacji immunologicznej do supresji immunologicznej trwa znacznie dłużej, podczas gdy przy wysokich dawkach jest szybsze (dlatego wysokie dawki sterydów są podawane w przypadku niebezpiecznych zaostrzeń autoimmunologicznych).
-Cukier we krwi – gdy poziom cukru we krwi jest niski, kortyzol podnosi go, stymulując glukoneogenezę w wątrobie, mobilizując aminokwasy (z mięśni) i kwasy tłuszczowe (z tłuszczu) do produkcji glukozy i zmniejszając wrażliwość na insulinę w tkankach takich jak mięśnie i tłuszcz. Nadmiar kortyzolu może prowadzić do cukrzycy, gromadzenia się tłuszczu w jamie brzusznej (otyłości), przyrostu masy ciała, insulinooporności i problemów sercowo-naczyniowych.
-Tkanki łączne – kortyzol promuje katabolizm (rozpad) białek w mięśniach, dostarczając substratów do syntezy glukozy i hamując syntezę kolagenu. Nadmiar kortyzolu powoduje zanik mięśni, utratę kości (np. osteoporozę lub martwicę kości), słabe gojenie się ran (co jest również wynikiem tłumienia odporności), przerzedzenie skóry, łatwe powstawanie siniaków i fioletowe rozstępy.
-Krążenie – kortyzol podnosi ciśnienie krwi poprzez zwiększenie retencji sodu i wody, uwrażliwiając naczynia krwionośne na epinefrynę i norepinefrynę. Powoduje to zwężenie naczyń krwionośnych i przyspieszenie akcji serca, jednocześnie uszkadzając wyściółkę naczyń krwionośnych. Zwiększa to ryzyko chorób sercowo-naczyniowych1,2,3 (np. wzrost porannego stężenia kortyzolu w osoczu o jedno odchylenie standardowe wiąże się z 18% wyższym ryzykiem przyszłych zdarzeń sercowo-naczyniowych4).
– Pamięć, myślenie – kortyzol moduluje pobudzenie, uwagę i konsolidację pamięci. Przewlekły nadmiar kortykosteroidów (pochodzących z endogennego kortyzolu lub syntetycznych steroidów) upośledza funkcję hipokampa, powodując deficyty pamięci, zwiększoną wrażliwość na ból, problemy z uwagą, apetyt na wysokokaloryczne pokarmy, nadużywanie substancji i, rzadko, psychozę.
-Dysfunkcja osi HPA[2] – Ponieważ oś HPA jest regulowana przez poziom kortyzolu, gdy naturalne lub syntetyczne kortykosteroidy są chronicznie podwyższone, oś HPA staje się odczulona, co prowadzi do nadmiernego wydzielania kortyzolu lub utraty zdolności do wydzielania kortyzolu w razie potrzeby.
To z kolei powoduje wiele problemów, takich jak te związane z chronicznie nadmiernym kortyzolem lub różnym stopniem zmęczenia (np. z powodu nadnerczy, które nie wydzielają kortyzolu w razie potrzeby).
Uwaga: Nadmiar kortyzolu może również powodować inne skutki, takie jak zaburzenia równowagi elektrolitowej krwi, zasadowica, zaćma i jaskra.
Z tego powodu wielu twierdzi, że nadmierne wydzielanie kortyzolu i dysfunkcja osi HPA (np. z powodu przewlekłego stresu, złej diety, złego snu, alkoholizmu, zbyt wielu używek, takich jak kofeina, izolacji społecznej, braku ćwiczeń lub nieregularnych rytmów dobowych) jest podstawową przyczyną chorób (np. zespołu metabolicznego dotykającego nasz kraj).
W związku z tym opowiadają się za praktykami związanymi ze stylem życia, które przeciwdziałają tym czynnikom zaburzającym oś HPA, a w wielu przypadkach przyjęcie tych praktyk przynosi znaczące korzyści zdrowotne.
Kortykosteroidy
Hormon kortyzol należy do klasy steroidów znanych jako kortykosteroidy ze względu na jego uwalnianie przez korę nadnerczy. Podczas gdy w organizmie istnieje wiele pokrewnych kortykosteroidów (zwanych dalej „sterydami”), podstawowymi są kortyzol (glukokortykoid) i aldosteron, mineralokortykoid, który reguluje ciśnienie krwi, objętość i równowagę elektrolitową.
W 1946 r. zsyntetyzowano pierwszy syntetyczny steryd (kortyzon).5 Dwa lata później wyprodukowano wystarczającą ilość, aby przetestować go na ludziach, gdzie odkryto, że poprawia objawy reumatoidalnego zapalenia stawów (odkrycie go zdobyło Nagrodę Nobla w 1950 r. ) i natychmiast okrzyknięto kortyzon cudownym lekiem”. Wkrótce odkryto, że inne zespoły zapalne również reagują na kortyzon, a na rynek trafiło mnóstwo innych sterydów:
Po sukcesie w reumatoidalnym zapaleniu stawów, steroidy (np. prednizon, hydrokortyzon) zostały zaadoptowane do szerokiego zakresu chorób zapalnych i autoimmunologicznych, w tym tocznia rumieniowatego układowego, nieswoistego zapalenia jelit i stwardnienia rozsianego, ze względu na ich zdolność do tłumienia uszkodzeń tkanek, w których pośredniczy układ odpornościowy.
We wczesnych latach 50. sterydy zostały okrzyknięte rewolucyjnym sposobem leczenia tych schorzeń (i dlatego były powszechnie przepisywane), a nowe sterydy (np. prednizon) były szybko wprowadzane na rynek, ale pod koniec lat 50. zaczęły narastać poważne skutki uboczne długotrwałego stosowania sterydów.
Na początku lat 60. leczenie sterydami zostało „całkowicie odrzucone przez społeczność reumatologiczną ” (do tego stopnia, że wkrótce potem NLPZ[3], takie jak ibuprofen, zostały nazwane niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, aby odróżnić je od katastrofalnych sterydów), po czym sterydy były przepisywane z większą ostrożnością i w niższych dawkach, aż odrodziły się w latach 80. w schemacie niskich dawek.
Obecnie sterydy są nadal szeroko stosowane, a ich użycie stopniowo wzrasta. Na przykład w 2009 r. 6,4% dorosłych Amerykanów stosowało doustne sterydy co najmniej raz w ciągu ostatniego roku, podczas gdy w 2018 r. robiło to 7,7%, podczas gdy badanie z 2017 r. wykazało, że 21,4% dorosłych (w wieku od 18 do 64 lat) stosowało co najmniej jedną doustną receptę na sterydy w ciągu ostatnich trzech lat.
Uwaga: Po odkryciu szkodliwości sterydów, zaczęto twierdzić, że są one bezpieczne, jeśli podawane są „niskie dawki”. Jednak przez dziesięciolecia to, co stanowiło bezpieczną „niską dawkę”, znacznie się zmniejszyło (tj. dawki obecnie uważane za toksyczne były wcześniej rutynowo przepisywane), a spadek ten prawdopodobnie będzie kontynuowany (np. w 2016 r. europejska grupa reumatologiczna stwierdziła, że podawanie więcej niż 5 mg dziennie długotrwałych sterydów jestniebezpieczne12 – liczba znacznie niższa niż obecne ilości stosowane w Ameryce13).
Skutki uboczne sterydów
Jak można się spodziewać, skutki uboczne przyjmowania sterydów odzwierciedlają te obserwowane przy nadmiarze kortyzolu, choć w wielu przypadkach są znacznie poważniejsze. Co więcej, są one dość powszechne (np. jedno z badań wykazało, że 90% użytkowników zgłasza działania niepożądane, a 55% zgłasza co najmniej jedno, które jest bardzo uciążliwe).
Oto podsumowanie tego, co zgłosili użytkownicy w Internecie, z czego wiele zostało potwierdzone w literaturze naukowej:
-Utrata kości – Kortykosteroidy podwajają ryzyko złamania (a nawet bardziej w przypadku kręgów), przy czym 12% użytkowników zgłasza złamania. Przy typowych dawkach, sterydy powodują utratę od 5% do 15% kości rocznie, a u osób stosujących je długotrwale, 37% doświadcza złamań kręgów (dodatkowo, stosowanie wysokich dawek sterydów zwiększa ryzyko złamań kręgów pięciokrotnie).
Utrata masy kostnej spowodowana sterydami jest tak powszechnym problemem, że leczenie jej jest jednym z niewielu oficjalnych wskazań FDA dla bisfosfonianów (które, choć powszechnie przepisywane na utratę masy kostnej, mają wiele skutków ubocznych w tym złamania kości. Wyższe dawki zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia martwicy jałowej (u 6,7% użytkowników przyjmujących wyższe dawki sterydów wystąpiła martwica).
-Przyrost masy ciała – około 70% osób przyjmujących doustne kortykosteroidy długoterminowo (ponad 60 dni) zgłasza przyrost masy ciała.22 Jedno z badań wykazało wzrost o 2,5 do 6 kg rocznie, a inne wykazało wzrost masy ciała o 4% do 8% po dwóch latach stosowania sterydów. Dodatkowo, tłuszcz ten zazwyczaj gromadzi się w obszarach takich jak twarz, szyja i brzuch.24
Niewydolność nadnerczy – kortykosteroidy zmniejszają zdolność nadnerczy do produkcji kortyzolu (co czasami może zagrażać życiu). Jest to problem, który zwiększa się wraz z czasem trwania terapii i ogólnoustrojowymi drogami podawania (np. dotyczy 48,7% osób przyjmujących doustnie).
-Cukrzyca – przegląd systematyczny wykazał, że osoby przyjmujące ogólnoustrojowe kortykosteroidy były 2,6 razy bardziej narażone na rozwój hiperglikemii (u 1,8% osób otrzymujących sterydy w szpitalu rozwinęła się cukrzyca). Podobnie, pacjenci, którzy co najmniej raz przyjmowali ogólnoustrojowe kortykosteroidy byli 1,85 razy bardziej narażeni na rozwój cukrzycy. Wreszcie, metaanaliza wykazała, że u pacjentów bez wcześniej istniejącej cukrzycy, miesiąc lub dłużej sterydów spowodował hiperglikemię u 32% i cukrzycę u 19% z nich.
Układ sercowo-naczyniowy – zaobserwowano, że wysokie dawki sterydów zwiększają liczbę zawałów serca o 226%, niewydolności serca o 272% i udarów mózgu o 73%.
-Oczy – stwierdzono, że sterydy zwiększają ryzyko zaćmy o 245% do (przy czym 15% użytkowników zgłosiło ten efekt uboczny) oraz ryzyko nadciśnienia ocznego lub jaskry otwartego kąta o 41%.
Żołądek-jelita – sterydy są powiązane z wieloma zdarzeniami żołądkowo-jelitowymi (np. nudności i wymioty) i stwierdzono, że zwiększają ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego lub perforacji o 40%.
-Psychiatryczne – od 1,3% do 18,4% użytkowników sterydów rozwija reakcje psychiatryczne (przy czym wskaźniki rosną wraz z dawką), a około 5,7% doświadcza poważnych reakcji. Ponadto 61% użytkowników sterydów zgłosiło zaburzenia snu, a sterydy mogą również czasami powodować psychozę.
-Infekcje – sterydy zwiększają również ryzyko infekcji. Na przykład u osób stosujących sterydy wziewne stwierdzono o 20% większe prawdopodobieństwo zachorowania na gruźlicę, a ryzyko to wzrastało przy wyższych dawkach u pacjentów z astmą lub POChP[4]. Podobnie, pacjenci przyjmujący sterydy byli o 20% bardziej narażeni na rozwój sepsy41 (prawdopodobnie z powodu początkowych objawów infekcji maskowanych przez sterydy).
-Skóra – Długotrwałe miejscowe stosowanie sterydów również często powoduje problemy skórne42 (np. do 5% doświadcza atrofii skóry po roku stosowania).
Wreszcie, niektóre sterydy są znacznie silniejsze niż inne, a te silniejsze, które utrzymują się w organizmie (np. deksametazon), są bardziej podatne na wywoływanie efektów ogólnoustrojowych, takich jak dysfunkcja osi HPA.
Zastosowanie sterydów
Toksyczność sterydów znacznie wzrasta przy długotrwałych dawkach i drogach podawania, które mają wchłanianie ogólnoustrojowe (np. doustne). Z tego powodu wiele osób uważa obecnie, że powinny być one zarezerwowane dla nagłych przypadków zagrażających życiu (przy czym skutki uboczne, które często następują, są akceptowalnym kompromisem) i przez dłuższy czas powinny być stosowane tylko w sposób o minimalnym wchłanianiu ogólnoustrojowym (np. miejscowo).
Uwaga: Niedawno przeprowadziłem wywiady z różnymi specjalistami w celu uzyskania ich opinii na temat stosowania sterydów w ich dziedzinach medycyny. Wspólnie uznali oni, że chociaż sterydy mogą być pomocne, często są przepisywane w niewłaściwy sposób, który powoduje więcej szkody niż pożytku (omówione tutaj).
-Sterydy wziewne – sterydy wziewne są rutynowo stosowane w leczeniu astmy i POChP. Ponieważ wchłanianie ogólnoustrojowe sterydów wziewnych jest znacznie mniejsze niż w przypadku sterydów doustnych, ogólnoustrojowe działania niepożądane są rzadsze (ale nadal mogą wystąpić przy długotrwałym stosowaniu w wyższych dawkach).
Sterydy miejscowe są rutynowo stosowane w przypadku problemów skórnych, a czasami także w innych obszarach, takich jak niektóre choroby oczu, takie jak zapobieganie odrzuceniu przeszczepu po koniecznym przeszczepie rogówki. W takich przypadkach ogólnoustrojowe skutki uboczne są rzadkie, a większość miejscowych problemów wynika z długotrwałego stosowania (np. zmiany skórne lub ścieńczenie skóry – szczególnie na twarzy).
-Sterydy iniekcyjne – często, gdy pacjenci odczuwają znaczny ból w stawie, sterydy są wstrzykiwane do stawu w celu złagodzenia bólu. Istnieją trzy główne problemy związane z tym podejściem.
Ponieważ zapalenie stawów często wynika z osłabienia więzadeł, które nie utrzymują już stawu w prawidłowej pozycji (powodując, że ociera się on o siebie podczas ruchu), stwarza to sytuację, w której sterydy przynoszą tymczasową ulgę, po której następuje pogorszenie podstawowych problemów, co zwykle prowadzi do tego, że pacjent ostatecznie wymaga operacji – co jest bardzo częstą historią w przypadku wymiany stawu.
Wreszcie, należy zauważyć, że wiele (i prawdopodobnie większość) problemów ze stawami ma komponent zapalny (np. wielu pacjentów ma niezdiagnozowane schorzenia seronegatywne, które często nie są widoczne w standardowych testach diagnostycznych).
Z jednej strony ilustruje to, dlaczego zarówno konwencjonalne, jak i naturalne podejścia do zmniejszania stanu zapalnego mogą pomóc w tak wielu różnych problemach ze stawami. Z drugiej strony, pomaga to również wyjaśnić, dlaczego zapalenie stawów nasila się wraz z wiekiem, ponieważ stan zapalny i zdrowie metaboliczne pogarszają się wraz z wiekiem.
-Sterydy dożylne – niektóre cięższe choroby reagują na sterydy, w wyniku czego sterydy dożylne są rutynowo podawane niektórym hospitalizowanym pacjentom. W takich przypadkach (zwłaszcza biorąc pod uwagę opcje dostępne dla hospitalizowanych pacjentów), jest to często konieczne i ratuje życie. Jednocześnie jednak należy pamiętać, że grozi to znaczącymi skutkami ubocznymi.
– Sterydy doustne mają najszerszy zakres chorób, które są stosowane w leczeniu, co jest niefortunne, ponieważ mają również tendencję do wywoływania większości skutków ubocznych.
Reakcje alergiczne o różnym nasileniu.
Różne zaburzenia reumatologiczne, a także wiele innych chorób autoimmunologicznych, takich jak nieswoiste zapalenia jelit i niektóre choroby krwi.
Zapobieganie odrzuceniu przeszczepionych narządów.
Zastępowanie hormonów, których nadnercza utraciły zdolność wytwarzania.
Niektóre zaburzenia skóry.
W przypadku przepukliny dysku, wraz z innymi ostrymi problemami układu mięśniowo-szkieletowego, takimi jak dna moczanowa, zapalenie kaletki maziowej lub zapalenie ścięgien, które nie reagują na NLPZ, lub w celu zmniejszenia obrzęku i bólu po niedawnym poważnym urazie.
Alternatywy dla sterydów
Główną kwestią związaną ze sterydami jest to, że chociaż tłumią one układ odpornościowy (co czasami jest potrzebne), to ich działanie jest zbyt szerokie, w wyniku czego w większości schorzeń powodują one znaczną liczbę niepożądanych konsekwencji. Z tego powodu przez lata podejmowano różne próby znalezienia alternatywnych sposobów tłumienia układu odpornościowego.
Na przykład Anthony Fauci jest bohaterem w dziedzinie reumatologii, ponieważ wkrótce po tym, jak dołączył do NIH w 1968 roku, miał wgląd w to, że leki chemioterapeutyczne (niszczące białe krwinki w standardowych dawkach), gdy są podawane w niskich dawkach, mogą być zamiast tego stosowane do tłumienia groźnych reakcji autoimmunologicznych. To zadziałało, a cyklofosfamid pozwolił niektórym niegdyś śmiertelnym chorobom stać się całkiem znośnymi.
Wiele z tych leków nie było wcale bezpiecznych (np. cyklofosfamid często powoduje raka), ale w porównaniu z wcześniej istniejącymi opcjami były rewolucyjne i jako takie, leki immunosupresyjne, które powodowały różne konsekwencje supresji immunologicznej (np. częste i nietypowe infekcje) były postrzegane jako uzasadnione i były szeroko stosowane.
Uwaga: lek, którego Fauci był pionierem w leczeniu zagrażających życiu naczyń krwionośnych, cyklofosfamid, jest nadal stosowany w ten sposób, ale nigdy nie został zatwierdzonyprzez FDA ( co jest godne uwagi, biorąc pod uwagę, jak agresywnie Fauci celował w „niezatwierdzone” terapie podczas kryzysu AIDS i COVID-19).
Od tego czasu opracowano szereg mniej toksycznych, ale nadal skutecznych leków reumatologicznych, które znacznie poprawiły rokowanie w chorobach autoimmunologicznych. Niestety, ze względu na tendencję medycyny do znacznego opóźniania przyjęcia nowych podejść terapeutycznych, wiele z tych nowszych leków jest rzadko stosowanych, a zamiast tego znacznie bardziej toksyczne leki immunosupresyjne, takie jak sterydy, pozostają standardem opieki.
Jednocześnie na przestrzeni lat odkryto wiele naturalnych metod leczenia, które często skutecznie leczą szeroki zakres zaburzeń autoimmunologicznych (lub przynajmniej poprawiają ich stan na tyle, że potrzebne są niższe dawki i mniej toksyczne dawki leków immunosupresyjnych). Podobnie, znaleziono znacznie bezpieczniejsze naturalne alternatywy dla wielu innych schorzeń „leczonych” sterydami (np. DMSO na ból mięśniowo-szkieletowy i urazy).
Uwaga: Wiele czynników, nad którymi mamy bezpośrednią kontrolę (np. gimnastyka, dieta, słońce czy odpoczynek , może znacznie poprawić stan zaburzeń autoimmunologicznych i zmniejszyć potrzebę kosztownych terapii.
Wnioski
Choroba autoimmunologiczna często zmusza pacjenta do zaakceptowania terapii, o której wie, że pociąga za sobą znaczące skutki uboczne. Jednakże, podczas gdy leki takie jak sterydy są czasami konieczne, w większości przypadków istnieje znacznie mniej toksyczna alternatywa, która pozwala pacjentowi prowadzić długie i satysfakcjonujące życie.
Co gorsza, z powodu rosnącej toksyczności naszego środowiska i odmowy przyjrzenia się temu, co powoduje autoimmunizację, obserwujemy obecnie roczny wzrost o 3% do 12% zachorowań na te zmieniające życie choroby.53,54
Zbyt długo musieliśmy akceptować te fatalne kompromisy, ponieważ system medyczny zachęca do stosowania lukratywnych farmaceutyków niezależnie od ich toksyczności, jednocześnie aktywnie unikając naturalnych terapii. Jednak teraz, gdy ruch MAHA zapoczątkowuje historyczną zmianę w opiece zdrowotnej, w końcu mamy okazję zmienić tę dysfunkcyjną dynamikę i zacząć szukać prawdziwych rozwiązań dla chorób przewlekłych, a nie przestarzałych, które nie spełniają już swojego celu.
A Midwestern Doctor (AMD) jest certyfikowanym lekarzem ze Środkowego Zachodu i wieloletnim czytelnikiem Mercola.com. Doceniam wyjątkowe spostrzeżenia AMD na szeroki zakres tematów i jestem wdzięczny za dzielenie się nimi.
Zastrzeżenie: Cała zawartość tej strony internetowej opiera się na opiniach dr Mercoli, chyba że zaznaczono inaczej. Informacje zawarte na tej stronie nie mają na celu zastąpienia indywidualnej relacji z wykwalifikowanym pracownikiem służby zdrowia i nie stanowią porady medycznej. Dr Mercola zachęca do podejmowania własnych decyzji dotyczących opieki zdrowotnej w oparciu o własne badania i we współpracy z wykwalifikowanym pracownikiem służby zdrowia. Niniejsza treść może być kopiowana w całości, z zachowaniem praw autorskich, danych kontaktowych, kreacji i informacji, bez specjalnej zgody, jeśli jest wykorzystywana wyłącznie w formacie non-profit.
© 1997-2025 Dr Joseph Mercola. Wszelkie prawa zastrzeżone.
| [1] Do tej grupy związków należą m.in. Hydrokortyzon | stany zapalne, alergie; | Prednizon | astma, RZS, toczeń |
| Deksametazon | COVID-19, nowotwory |
[2] Oś HPA to skrót od Hypothalamic–Pituitary–Adrenal Axis, czyli oś podwzgórze–przysadka–nadnercza. Jest to jeden z najważniejszych systemów regulacyjnych w ludzkim organizmie, który odpowiada za reakcję na stres, a także za regulację wielu funkcji fizjologicznych.
[3] NLPZ to skrót od niesteroidowe leki przeciwzapalne. W języku angielskim to NSAIDs – Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs.
[4] POChP, od terminu: przewlekła i postępująca choroba płuc utrudniająca przepływ powietrza przez drogi oddechowe. Powoduje ponadto przewlekły kaszel, duszności, spadek wysiłku i in. Głównie u palaczy, ale też u osób narażonych na dym, pył itp. zanieczyszczenia.
