Dziękuję za ogrom wiedzy i niezależnych refleksji, które jak zawsze są cenne, bo rzucają światło tam, gdzie większość nie zagląda[1]. Każdy głos w przestrzeni publicznej ma wagę – dlatego pozwolę sobie dorzucić kilka refleksji z przestrzeni, o której Pan wspomina.
Zacznę od rolnictwa – bo to ono w dużej mierze ukształtowało nasz styl życia, zdrowie i relacje z naturą. Regeneratywne rolnictwo[2], choć niesie w sobie potencjał odbudowy gleby, często pozostaje jedynie „zieloną korektą” systemu, który nadal bazuje na orce, nawożeniu i monokulturze. Tymczasem permakultura – cicha, organiczna i głęboko szanująca naturę – proponuje coś więcej niż technikę. To paradygmat życia w symbiozie z ekosystemem, nie przeciw niemu. Las nie zna orki, a jednak trwa – żyzny, obfity, niezależny od sztucznych zabiegów. W przeciwieństwie do przemysłowej agroprodukcji, która „karmi”, a jednocześnie pustoszy ziemię, wodę i zdrowie.
Ten sam proces obserwujemy w żywieniu. Gdy słyszę, że „człowiek potrzebuje tylko białka i tłuszczu”, przypominam sobie o obecności amylazy już w ślinie – enzymu trawiącego skrobię. To nie przypadek. To biologiczna wskazówka, że nasze ciało przez tysiące lat wykształciło zdolność trawienia różnorodnych pokarmów – w tym roślinnych. Ewolucja nie tworzy zbędnych funkcji – każdy enzym to efekt dostosowania do środowiska i stylu życia.
Zarówno Charlotte Gerson (dieta roślinna, niskotłuszczowa, bogata w soki), jak i Wolfgang Lutz (dieta niskowęglowodanowa, tłuszczowa), żyli ponad 95 lat, promując zupełnie odmienne modele żywienia. To pokazuje, że zdrowie nie leży w jednym modelu, ale w zdolności do adaptacji – biologicznej, środowiskowej, kulturowej. Człowiek jako gatunek przetrwał nie dlatego, że był radykalny, ale dlatego, że był elastyczny.
W tym kontekście ogromnie cennym głosem staje się książka Żywność dekretowa. To publikacja, która nie tylko demaskuje, czym naprawdę jest fiat food – żywność wytwarzana i narzucana decyzją odgórną – ale pokazuje też mechanizm przejścia od mięsa i tłuszczu do zbóż i cukru. Nie jako efekt „postępu nauki”, lecz jako konsekwencję inflacji pieniądza, dekretów rządowych i opresyjnych zmian systemowych. Nie chodziło o zdrowie ludzi – chodziło o koszyk konsumpcyjny, o wygodną statystykę i polityczną kontrolę. To właśnie dlatego dziś płatki kukurydziane zastąpiły steki. Dlatego mięso staje się luksusem, a rosnące wydatki na lekarstwa – normą. I to dlatego potrzebujemy dziś nie kolejnych konferencji o cud-dietach, lecz refleksji o tym, kto i dlaczego karmi nas tym, co akurat uzna za właściwe. Nie ma znaczenia ilu ekspertów wystąpi na scenie, jeśli nadal grają w tę samą grę polityczno-żywieniową.
Nauka, jeśli nie uwzględnia kontekstu społecznego i gospodarczego, łatwo staje się narzędziem propagandy. Historia dietetyki XX i XXI wieku to w dużej mierze historia manipulacji, którą Żywność dekretowa pokazuje z chirurgiczną precyzją. Rozumiem potrzebę prostych przekazów, ale życie nie mieści się w schematach „tylko tłuszcz i białko” czy „zero mięsa”. Człowiek to nie maszyna. To żywy, złożony, czujący system. Tylko zrozumienie tej złożoności – i powrót do biologii, nie ideologii – może przynieść prawdziwe zdrowie. I wolność.
[1] Anonimowa recenzja książki M. Lysiaka i S. Ammousa Żywność dekretowa. Czyn karmi nas rząd tł. Witold Falkowski Fijor Podolski Press Warszawa 2024.
[2] Aluzja do książki Joela Salatina Wszystko co robię jest nielegalne, tł. D. P. Domachowska, Fijor Podolski Press Warszawa 2024.
